Teheccüd Namazı: Gecenin Manevi İhya Zamanı

Teheccüd, kelime olarak “gece uykusundan kalkmak” anlamına gelir. Sözlüklerde karşıt anlamlısı “ezdâd” ile birlikte, uykudan uyanmak veya güçlükle uyanmak şeklinde açıklanır (Hatîb eş-Şirbînî, İbn Âbidîn). İslam’da ise Teheccüd Namazı, yatsı namazı kılındıktan ve kısa bir uyku sonrası kalkarak kılınan nafile bir ibadettir.

Adını İsrâ Suresi’nin 79. âyetindeki “tehecced” kelimesinden alan bu namaz, geceyi ibadetle ihya etmenin en güzel yollarından biridir. Fahreddin er-Râzî’ye göre, gece ibadetleri, mânevî lütuf, feyiz ve bereketin en bol şekilde elde edildiği zaman dilimidir (Mefâtîḥu’l-ġayb). Kur’an-ı Kerim’de geceleri ibadetle geçirmenin önemi birçok ayette vurgulanır; bazı âyetler doğrudan Hz. Peygamber’e hitap ederken (el-İsrâ 17/79; Tâhâ 20/130; el-Müzzemmil 73/1-7, 20), bazıları ise gece ibadetine yönelen müminleri övücü ve teşvik edici ifadeler içerir (el-Furkân 25/64; es-Secde 32/16-17).

Peygamber Efendimiz (sas) ve Teheccüd Namazı

Hz. Peygamber (sas), Müzzemmil Suresi’nin nüzulünden sonra her gece Teheccüd Namazı kılmış ve ümmetine de bunu tavsiye etmiştir. Bir hadisinde şöyle buyurur:
“Ey insanlar, aranızda selâmı yayın, yemek yedirin, herkes uyurken gece namazı kılın. Böylece selâmetle cennete girin!” (İbn Mâce)

Teheccüd, günahları örten ve Allah’a yaklaşmayı kolaylaştıran bir ibadet olarak tanımlanmıştır (Tirmizî, Ahmed b. Hüseyin el-Beyhakî). Peygamber Efendimiz, kış aylarını müminin baharı olarak nitelendirmiş; uzun geceleri ibadet için bir fırsat, kısa gündüzleri ise oruç ve diğer ibadetler için kolaylık olarak değerlendirmiştir.

Hz. Peygamber, hem eşlerini hem de yakınlarını Teheccüd Namazı’na kaldırmış; eşlerin birbirini uyandırmasını hayır duasıyla karşılamıştır:
“Gecenin bir kısmında kalkıp namaz kılan ve hanımını da uyandıran, kalkmak istemediği zaman yüzüne su serpen kimseye Allah rahmetini ihsan etsin!” (Ebû Dâvûd)

Ayrıca, Teheccüd Namazı’nın düzenli kılınması ve alışkanlık hâline getirilmesi önemlidir. Kalkıp kılamayan bir mümin, yine de Allah katında namaz kılmış gibi muamele görür.

Teheccüd Namazının Rekât Sayısı ve Kılınışı

Teheccüd Namazı genellikle iki ila sekiz rekât arasında, çift sayılarda kılınır; isteyen daha fazla da kılabilir. İki rekât kılınması durumunda selâm verilir, dört rekât kılınırsa dörder rekât sonrası selâm verilir.

Namazın Kılınışı:

  1. Niyet: “Niyet ettim Allah rızası için Teheccüd Namazı kılmaya.”

  2. İftitah Tekbiri: “Allahu Ekber”

  3. Sübhaneke okunur

  4. Euzü ve Besmele çekilir

  5. Fatiha ve ardından bir sure okunur

  6. Rüku ve secdeler yapılır (her rekât iki secde)

  7. İkinci rekâtta aynı işlemler tekrarlanır

  8. Oturarak Ettehiyyat, salat ve Rabbenâ duaları okunur

  9. Selam ile namaz tamamlanır

Rasulullah’ın Duaları ve Uygulamaları

Hz. Peygamber (sas), Teheccüd Namazı öncesi dişlerini misvaklar ve abdest alırdı. Namaz öncesi çeşitli dualar eder, bazen on defa tekbir getirir, tesbih, hamd ve tevbe ederdi. Kıyamet gününün sıkıntılarından Allah’a sığınır ve şöyle dua ederdi:

“Allah’ım sana hamdolsun, sen göklerin ve yerin nurusun… İşlediğim ve işleyeceğim tüm günahlarımı bağışla. Benim kulluk yapacağım tek ilahım sensin.” (Tirmizî, Buhari)

Hz. Peygamber, gece namazını ikişer rekât kılmayı tavsiye etmiş, ilk iki rekâtın kısa tutulmasını öğütlemiştir. Namazı bazen evde, bazen mescitte kılardı; kıraati bazen gizli, bazen açıktan olurdu. Kıyamı uzun tutulan namazın daha faziletli olduğunu vurgulamıştır.

Teheccüd Namazı, sadece gece ibadeti değil; müminin manevi olarak arınması, Allah’a yakınlaşması ve günahlarının affı için eşsiz bir fırsattır. Her gece kalkıp Teheccüd kılmak, sabahın bereketini ruhunda hissetmek ve Allah’a yakınlaşmak için büyük bir şanstır.